
Izikhukula ezinuka ilindle kunye nengqele yasebusika zichaphazela iintsapho zaseDunoon
Iinkonzo zikamasipala ezinyiniweyo ziyenza mandundu ingxaki
Peter Luhanga
Amakhulu-khulu abahlali bakumatyotyombe aseDuNoon ngaphandle kweKapa balwele ukukhusela amakhaya abo ekubeni angagxobhozi kule veki emva kweemvula ezinkulu zasebusika ezibangele izantyalantyala zemvula.
Amanye amatyotyombe kwisiXeko saseKapa achatshazelwa ziimvula aquka iKhayelitsha, iLwandle, Nomzamo, iGugulethu, iMasiphumelele, iMacassar, iSir Lowry’s Pass, iMfuleni, iVygieskraal, iLanga, iWitsand, iFisantekraal, iJoe Slovo, iPhilippi, iStrandfontein, iLavender Hill, iCrossroads, iTafenesi, iTafenesi.
Kwezi ndawo zoluntu, izixhobo zezandyondyo kunye nezinto ezingxamisekileyo ziye zasasazwa, ngokutsho kweSixeko saseKapa.
Kwicandelo leZwezwe eDunoon, abahlali bajijisene nokunyuka kwamanzi, kodwa amakhulu-khulu amakhaya asantywiliselwe ngamanzi anukayo, amileyo.
Oomatrasi bamanziswa, ifanitshala yonakaliswa, yaye iintsapho zasala namatyotyombe aphuphumayo. Ithe ngcu kwindawo engaphaya kweMalibongwe Drive, iZwezwe lityotyombe elinezinki kufutshane neendonga ezidumbileyo zoMlambo iDiep.
Uthotho lwezaqhwithi zabetha kakhulu phakathi kwangoLwesithathu, umhla wesi-2 kweyeKhala nangeCawa, umhla wesi-6 kaJulayi, zishiya intshabalalo emva kwazo.
ENewlands, amatyotyombe ngaphaya kwendlela yasePotsdam kufuphi neDu emini, uBusiswa Ntisana, 35, kunye nomyeni wakhe bahlala kwityotyombe elixineneyo kunye nabantwana babo abane abaneminyaka emibini, elithoba, eli-11 kunye ne-16.
Kwelinye igumbi, eliligumbi layo lokulala, intsapho kwafuneka iphakamise ibhedi yayo phezu kweebhloko zesamente ukuze ihlale phezu kwamanzi.
Ivumba elinzima lokufuma lalijinga emoyeni. Ngaphandle, umsinga omdaka watyhutyha ngaphaya kwekhaya labo, ukhukulisa amatyotyombe amaninzi kumazantsi omlambo.
“Kubi kakhulu, asinakuya ndawo, abantwana bayakhohlela, asikhange silale, siyagula, amanzi ayanuka, anuka ilindle, asinazindlu zangasese,” utshilo uNtisana.
Inkokeli yabahlali baseNewlands uMasande Myosana uthe amatyotyombe akanazo iinkonzo zikamasipala.
Abahlali abambalwa beze nezindlu zangasese zamabhakethi ezibiwe eDunoon kwaye bahlawulisa i-R5 yokusebenzisa bona.
Abo babengakwazi ukuhlawula banyanzelwa ukuba bazikhulule ematyholweni akwiMalibongwe Drive apho babesengozini yokugilwa xa bewela indlela. Abanye basebenzise iiemele abazikhuphela kusuku olulandelayo.
Umhlali waseZwezwe uNomsa Ngomo, 31, wayehlamba iimpahla ngesandla ngeCawe, ehamba kumanzi ezikhukula awayelimanzise lonke ityotyombe lakhe elinamagumbi amabini.
Izantyalantyala zemvula zalishiya ikhaya lakhe limanzi te kwaye lonakalise ikhabhathi yakhe kamabonwakude, iikhabhathi zasekhitshini kunye neesofa.
UNgomo uthe ayikho enye indawo anokuya kuyo kwaye wayengenakwenza nto ngaphandle kokuhlala kwindawo ezele ludaka.
Inkokeli yabahlali baseZwezwe uNandipha Matiwane uthe ezi zikhukula azisindisanga mntu kwaye qho ebusika uluntu lujongana nemeko efanayo.
Ukuhlala kumhlaba wabucala kuthetha ukuba abanako ukulindela uncedo kwiSixeko.
“Kodwa sifuna uncedo,” utshilo uMatiwane.
Uthe ukuba kunokubonelelwa ngengqushu ukuze kunyuswe umhlaba kwiindawo ezisemazantsi, loo nto inokuphinda iqondise amanzi ezikhukula kwaye iyenze lula imeko.
UCarl Pophaim, ilungu leMayco lokuhlaliswa koluntu, uthe amaqela alawula amatyotyombe aye aqhuba uhlolo olucokisekileyo kwiSixeko sonke.
“Amaqela ethu aza kuphanda ngezisombululo zexesha elide kubahlali abachaphazelekayo baseNewlands naseZwezwe,” utshilo uPophaim.
Xa ebuzwa malunga nokunikezelwa koncedo loluntu oluquka iindawo zokuhlala ezingxamisekileyo, ukutya kunye nenkxaso yonyango kumaqela asemngciphekweni afana namanina, abantwana kunye nabantu abadala, uSonica Lategan, isithethi sesebe leSixeko soLawulo loMngcipheko weeNtlekele, uthe isebe belingekafumani ngxelo okanye izicelo zoncedo eNewlands okanye kuZwezwe.
UPophaim uthe amaqela eSixeko asebenza phantsi, ebonelela ngenkxaso engxamisekileyo.
Uthe ezinye iindawo ziye zachaphazeleka kakhulu kwaye zahlala zinamanzi.
Kwezi ndawo, uthe isiXeko besi sabeka izixhobo zokumpompa ukunciphisa amanqanaba amanzi nokuthintela umonakalo ongaphaya naphi na apho kunokwenzeka.