Peter Luhanga - July 22, 2025

Isikolo samabanga aphantsi saseDunoon sijongene nokonakaliswa nokungahoywa

Peter Luhanga

  • Zingaphezu kwama-45 iifestile ezophuke zaza zabiwa eDunoon Primary.
  • Abantwana kufuneka basebenzise izindlu zangasese ezinukayo ezingagungxuliyo.
  • Parents demand local security guards.

Isikolo esixabisa izigidi ezingama-R40 eDunoon, esakhiwe phantsi kwePhulo leSebe leMfundo esiSiseko eliKhawulezayo loPhuhliso lweZiseko zoPhuhliso lweZikolo (i-ASIDI), sibe luphawu lwamva nje lokungahoywa kwecandelo likarhulumente.

Zingaphezu kwama-45 iifestile zesikolo ezaphukileyo kwaza kwabiwa iifestile ze-aluminiyam ngexesha leeholide zesikolo. 

Ngenxa yoko, kusuku lokuqala lwekota abazali abanomsindo bajongana nenqununu malunga nokonakalisa, kunye nogutyulo olubi esikolweni.

Abazali, amalungu ebhunga lolawulo lesikolo, ootishala kunye nenqununu bahlanganisene kwiholo yesikolo ngentlanganiso eyayinzima nge-22 kaJulayi.

Iveni yamapolisa enamagosa amathathu anxibe iyunifomu yayimi kwizakhiwo ngexesha lendibano. 

Abazali abaninzi batyhola inqununu ngokusilela ukukhusela esi sakhiwo ngeeholide zasebusika, nangona kukho izigrogriso zokonakaliswa kwezakhiwo eziqhubekayo kule ndawo.

Kwakukho izimemelelo zokuba inqununu igxothwe ngoko nangoko kunye namabango angxamisekileyo okuba kuqeshwe oonogada abasuka kuluntu ekuhlaleni ukuze bakhusele isikolo ubusuku nemini.

Esi sikolo, esigqitywe ngo-2015 njengenye yeeprojekthi ezingama-25 ze-ASIDI kwiphondo, senzelwe ukulungisa ukungalingani kwezemfundo ngokuzisa iziseko zophuhliso zala maxesha kuluntu olungenazo izixhobo zokusebenza.

Kodwa into abazali abadibene nayo kwiveki ephelileyo yayiyindawo ekwimeko embi.

Ngaphakathi kwezindlu zangasese zamadoda namabhinqa zesi sikolo, kwakunuka ivumba elibi, lingena kumagumbi okufundela akufutshane. 

Kwicandelo lokuhlamba ngasemva kwizindlu zangasese zamantombazana, amanzi ahamba ngokuqhubekayo kumbhobho ophukileyo.

Abazali bachaze iindawo zogutyulo njengezingasebenzisekiyo kwaye baphakamisa inkxalabo yokuba iimeko ezingacocekanga zinokubeka abantwana emngciphekweni wezempilo.

Ngelixa amanzi efumaneka kwisiza, uxinzelelo beluphantsi kangangokuba izindlu zangasese zazingenako ukugungxulwa, ingxaki iSebe leMfundo leNtshona Koloni (WCED) elibalela uqhagamshelo lwamanzi olungekho mthethweni kuluntu olusingqongileyo kunikezelo lwamanzi lukamasipala.

Isithethi seSebe iWCED uBronagh Hammond uthe isikolo sinikwe inkxaso-mali yokhuseleko kwezi holide.

Kodwa uHammond uthe lo monakalo waxelwa emapoliseni kuphela mhla kwaqala ikota yesikolo.

“Akukhange kubekho zingxelo zezehlo kwiZikolo eziKhuselekileyo ukuza kuthi ga ngoku, zingaphezu kwama-47 iifestile ze-aluminiyam eziye zonakaliswa ze zabiwa neefestile, sinethemba elikhulu lokuba baya kubanjwa abenzi bobubi, iSebe iWCED licele ingcaciso engaphezulu malunga noku ukuze lilungise lo mba.” uthe.

Uthe kuye kwabekwa umhloli womsebenzi ukuba ahlole imeko yeziseko zophuhliso zesikolo, kubandakanywa nempompo ye-booster engasebenziyo efakwe ukuxhasa uxinzelelo lwamanzi.

“Ekugqibeleni, unxibelelwano loluntu ngoyena mthombo wengxaki,” utshilo.

Usihlalo webhodi elawula isikolo uSizeka Nyulu uthe abazali bavakalise uthotho lweenkxalabo, eziquka ukungabikho ngokupheleleyo koonogada, ukudodobala kogutyulo, nokuxakaniseka kwenkqubo yesondlo yesikolo. 

Batyhola ngelithi abo baqeshelwe ukulungiselela ukutya kunye nokucoca indawo bahlala bengatshintshi ixesha elide, bevalela abanye ekuhlaleni ithuba lokufumana ingeniso ngala mathuba axhaswa ngurhulumente.

UNyulu uthe abazali bafuna inkqubo engafihlisiyo nejikelezayo ukuze kwandiswe ukufikelela kwiindima ezinjalo.

Abazali, uNyulu uthe, babuze ukuba kutheni iDunoon Primary ingalandeli manyathelo asetyenziswa zezinye izikolo zaselokishini ukunyusa ingxowa-mali, afana nokuqeshisa ngeyadi evalelekileyo kubahlali basekuhlaleni njengendawo ehlawulwayo yokupaka, okanye ukuqesha iholo yesikolo ukwenzela imisitho yasekuhlaleni. 

Baye baxoxa ngelithi ingeniso efunyenwe kumanyathelo alolu hlobo ingasetyenziselwa ukuqesha oonogada, ngaloo ndlela kushukuxwa inkxalabo ekudala ikho malunga nokhuseleko kwizakhiwo.

Uthi kulo nyaka uphelileyo, kwabikwa izenzo zokonakaliswa kwezakhiwo kwaye inqununu ivule ityala emapoliseni. 

Xa abazali bacela ukuba kubekho into entsha ebudeni beentlanganiso, wavuma ukuba akazange alandele, nto leyo eyabacaphukisa ngakumbi abazali.

“Abazali basicaphukele kakhulu sibhodi elawula isikolo, bakholelwa ukuba siphenjelelwe yinqununu yesikolo,” utshilo.

Share this:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *