Peter Luhanga - October 27, 2026

Abefundisi bakhokele umngcelele oya kwirenki yeeteksi njengoko abemi bevakalisa uloyiko malunga nobundlobongela kwaye amapolisa abongoze intsebenziswano enkulu nxamnye nolwaphulo-mthetho

Ngu Peter Luhanga

  • Amaqela ecawa ahlangene ngoMgqibelo ukuthandazela ukupheliswa kolwaphulo-mthetho nobundlobongela obusekelwe kwisini, kwakunye nokuba kubekho unyulo loomasipala olukhululekileyo nolungenakhethe ngomhla wesi-4 kuNovemba.
  • Umntu olwela amalungelo ubiza ukuba kubekho uxanduva malunga nokubulawa kwabasetyhini; umntu orhanelwayo uza kuphinda avele enkundleni ngomhla wesi-5 kuNovemba.
  • Umphathi wamapolisa wengingqi uthi bajolise ekunciphiseni ulwaphulo-mthetho ngama-25%, kwaye ucela ukuba kukhuselwe abantu abahamba ngemva kwexesha ebusuku.

Iinkokeli zecawa eDunoon zibize ukuba kupheliswe ulwaphulo-mthetho kunye nobundlobongela obusekelwe kwisini ngexesha lomngcelele womthandazo ngoMgqibelo. 

Kwakhona, bathandazele ukukhuselwa kwabasetyhini nabantwana, kunye nokuba kubekho unyulo lukamasipala olukhululekileyo nolungenamkhethe. 

Abefundisi abavela kwimibutho eyahlukeneyo yecawa bathathe inxaxheba ngokutshintshana ngokukhokela imithandazo eSikolweni samabanga aphantsi iSophakama, phambi kokuba abathathi-nxaxheba bahambe baya kwindawo yee-taxi eDunoon, apho badibene khona nabaphathi bee-taxi. 

Phakathi kwabo bathathe inxaxheba bekukho uceba weWadi 104, uBulelwa Mayende; iinkokeli zoluntu; umphathi wesikhululo samapolisa saseTable View, uColonel Thembelani Mahlatshana; iTable View Community Police Forum; kunye neDunoon Neighbourhood Watch. 

UBonginkosi Luthuli, owalungiselela lo msitho, ngumfundisi e-To Please Him Church kwaye ungunobhala weDunoon Pastors Fraternal. Ukwabandakanyeka kwisahluko saseDunoon sombutho iSouth African National Civic Organisation (SANCO) kunye neDunoon Neighbourhood Watch.

Uthe abahlali bajongene nolwaphulo-mthetho, ukuzithathela umthetho ezandleni kwabahlali, kunye nobundlobongela obujoliswe kwabasetyhini, kwaye iicawa zicela uncedo kuThixo. “Zonke izinto ezingalunganga zenzeka eDunoon,” utshilo uLuthuli.

Kwindawo yee-taxi, uXolani Mathimba, usihlalo weDunoon Pastors Fraternal, uthe iicawa bezikhuleka kunye neDunoon Taxi Association kunye neSANCO. 

UMathimba uthe imithandazo yabo ibigxile ekukhuseleni abantwana, ekuphuculeni ukhuseleko eluntwini, ekulweni ulwaphulo-mthetho, kwakunye nokuthandazela unyulo loomasipala olukhululekileyo nolungenamkhethe. 

Ukhuseleko kwindawo yee-taxi 

UNkosivumile Ndikandika, owayesakuba ngusihlalo wendawo yee-taxi yaseDunoon, uthe abayisekileyo le ndawo bathandaza ngexesha lokuvulwa kwayo, benethemba lokuba iza kuba luncedo eluntwini. 

UNdikandika uthe waba nenxaxheba ekusekweni kwale ndawo, kwaye uyakhathazeka kukuba abantu abasakhuselekanga apho ngoku. Ukhuthaze abo bayilawulayo ukuba bajongane nolwaphulo-mthetho kwaye bakhusele abo bayisebenzisayo. 

Uthe umthandazo, hayi izixhobo, kufuneka ube sisikhokelo kwindlela abasabela ngayo. Uthe ukubuyela kwimithandazo eyenziwa ngexesha lokuvulwa kwale ndawo kuya kuqinisekisa kwakhona injongo yayo yokuqala njengendawo eyamkelayo, ecela ukuba ububi bugxothwe. 

UMayende ukhuthaze abahlali ukuba bafumane amandla elukholweni lwabo, esithi uThixo ngumthombo wabo wokugqibela wethemba. Uthandazele uxolelaniso kunye nokuphela kongquzulwano eluntwini. Ucele ukhuseleko noncedo kwabo bantu badiniweyo ziingxaki zobomi. 

Ukhuthaze abahlali ukuba bathethe noThixo ngobomi babo bemihla ngemihla, nokuba kunzima kubo ukuthandaza, kwaye babulele ngokufika ekhaya bephilile. Ubabulele abo bebezimase lo msitho kwaye uthe ukholelwa ukuba imithandazo eyenziweyo kwintlanganiso ivakele.

Le ndibano yenzekile njengoko kuqhubeka umkhankaso wonyulo loomasipala ngoLwesithathu we-4 kaNovemba xa abavoti beza kunyula amabhunga amatsha oomasipala. KwiWadi 104, iipowusta zamaqela ezopolitiko abaviwa bewadi zixhonywe kwizibane ecaleni kwendlela kawonkewonke nakwiindawo zokuhlala ezingacwangciswanga. 

Akukho Matshi noMatshi 

ULuthuli ukwathe uluntu alufuni Matshi noMatshi eDunoon emva kokudutyulwa kwamalungu entshukumo ngexesha loqhankqalazo ngoMgqibelo we-17 ka-Okthobha. 

“Asifuni uMatshi noMatshi,” utshilo, elumkisa ukuba ukuphanga kungalandela kwaye abantu banokubulawa. UMatshi noMatshi yintshukumo yokulwa nokufuduka efuna ukunyanzeliswa okungqongqo kwabafuduki abangenazo iimpepha. 

NgoJuni, uluntu lwaseDunoon kunye neenkokheli zonqulo zachasa esidlangalaleni umboniso ocetywayo yintshukumo yokulwa nokufuduka, zisithi unokubeka abemi kunye namashishini emngciphekweni. 

Isithethi seSAPS saseNtshona Koloni uKapteni Frederick van Wyk uthe amapolisa aseTable View abhalise amatyala amahlanu okuzama ukubulala kwaye akwaphanda ubundlobongela basesidlangalaleni emva kokudubula ngomhla we-17 kweyeDwarha. 

Uthe abaqhankqalazi abahlanu benzakele xa kudutyulwa malunga nentsimbi ye-12:15 emva kwemini kwindawo edibana iindlela zasePotsdam naseThe Stables.

Abantu abenzakeleyo ngabasetyhini abathathu abaneminyaka engama-40, 42, kunye nama-48 ubudala, kunye namadoda amabini aneminyaka engama-35 kunye nama-43 ubudala. Bonke aba bantu bahlanu bayiswe esibhedlele ukuze bafumane unyango. 

Kubulawe umfazi oselula

Umntu osebenza eluntwini, uNomvuzo Makumela, ongusihlalo we-Nomvuzo Foundation — umbutho olwa nobundlobongela obusekelwe kwisini — uthe abahlali abasaziva bekhuselekile eDunoon kwaye kufuneka bahlale beqaphele naphi na apho baya khona. 

Uthe abantu bakhathazeke kakhulu ngenxa yobundlobongela kwaye bakufumanisa kunzima ukuqonda ukuba kwenzekani eluntwini lwabo. 

UMakumela ukwabize ukuba kubekho uxanduva malunga nokubulawa komfazi, okuxelwe ukuba wenziwe sisithandwa sakhe ngomhla we-13 kweyeDwarha (Oktobha). Isithethi samapolisa (SAPS), uConstable Ndakhe Gwala, uthe amapolisa aseMilnerton avule ityala lokubulala emva kokuba kufunyenwe isidumbu somfazi oneminyaka engama-26 ubudala kwigumbi elikwiSitalato iMzoli, eDunoon, malunga nentsimbi yoku-1:18 emva kwemini ngaloo mini. 

UGwala uthe indoda eneminyaka engama-25 ubudala kuthiwa ihlabe lo mfazi ngommese emva kwengxabano. Ubhengezwe njengoswelekileyo kwindawo yesiganeko. Lo mntu urhanelwayo kamva ubethewe sisithuthi kwindlela i-N7. 

Ubanjwe waza waiswa kwiziko lezonyango ukuze afumane unyango. Uvele enkundleni ngoLwesihlanu umhla wama-23 kweyeDwarha, apho ityala lihlehliselwe umhla wesi-5 kweyeNkanga (Novemba). 

UMahlatshana ubongoze ukuba kubekho intsebenziswano engakumbi ekulweni ulwaphulo-mthetho, esithi abaqhubi beeteksi baceliwe ukuba bancede ekukhuseleni abakhweli abasebenzisa iiteksi zokugq ibha ebusuku.

Uthe amapolisa akhona eluntwini, kodwa ulwaphulo-mthetho luyaqhubeka, kwaye kuyimfuneko uncedo lwabahlali ukuthintela ulwaphulo-mthetho. UMahlatshana uthe injongo kukunciphisa ulwaphulo-mthetho ngama-25% kulo nyaka. 

Uthe oku kuya kufuna umsebenzi omkhulu, nokuba abanye abantu bangayithatha njengenjongo encinci. Uthe iMilnerton iphakathi kwezikhululo zamapolisa ezingama-30 eziphezulu kwilizwe lonke ngokwamanani olwaphulo-mthetho, ngelixa iTable View ikwindawo enye kwezingama-30 eziphezulu eNtshona Koloni. Uthe kukho abantu abangena ngogonyamelo emakhaya baze badlwengule abafazi. 

Inani lamatyala okudlwengula eTable View liphezulu kunoko bekulindelwe. UMahlatshana uthe uceba wewadi ummemile ukuze baxoxe ngendlela yokuthintela ulwaphulo-mthetho. Ukwakhankanye ukuba ukungabikho kwemisebenzi kunxulumene nolwaphulo-mthetho, waza wakhuthaza abahlali ukuba bafake izicelo zemisebenzi kwi-intanethi, kubandakanywa nezithuba ezibhengezwe ngamapolisa (SAPS).

Share this:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *