Peter Luhanga - March 11, 2025

  • Amatyala ezesondo eMilnerton, aquka udlwengulo kunye noxhatshazo ngokwesondo, anyuke kakhulu kwikota yokugqibela ka-2024.
  • Amapolisa abongoza amaxhoba oxhatshazo ngokwesondo ukuba angahlambi okanye angatshintshi iimpahla zawo emva kohlaselo ukuze angonakalisi ubungqina beDNA obubalulekile ekufumaneni ukugwetywa.
  • Ukuguqulwa kwezitalato okungagunyaziswanga, njengeendlela zokuqhuba kunye neminye imiqobo kwiindlela zikawonke-wonke, zenza iingozi kwizithuthi zamapolisa ezisabela kwiimeko ezingxamisekileyo.

Amatyala ezesondo kwindawo yamapolisa aseMilnerton, ebandakanya iDunoon, enyuke phantse ngama-60% kwezi nyanga zintathu zidlulileyo zika-2024, ngokweenkcukacha-manani zolwaphulo-mthetho zamva nje. 

Ikhutshwe nguMphathiswa wamaPolisa uSenzo Mchunu ngomhla wama-21 kweyoMdumba, iinkcukacha zibonisa ukonyuka kwamatyala odlwengulo nge-50%, kwaye ukuxhatshazwa ngokwesondo nako kunyuke kakhulu. 

Amanani, aquka ulwaphulo-mthetho olwenziwa phakathi komhla woku-1 kweyeDwarha kunye nowama-31 kweyoMnga ka-2024, abonisa ukuba amatyala angama-38 ngokwesondo axeliweyo, ukusuka kuma-24 kwikota edlulileyo. 

Amatyala odlwengulo anyuke ukusuka kumashumi amabini ukuya kuma-30 elona nani liphezulu kwiminyaka emihlanu. Ngeli xesha amatyala achaziweyo ohlaselo ngokwesondo anyukile ukusuka kwisibini ukuya kwisibhozo. 

Ngokuchasene nale meko, amapolisa abambe imbizo yoluntu kwiHolo yoLuntu yaseDunoon ngoMgqibelo, umhla we-8 kweyoKwindla, apho uMphathi wesiKhululo saseMilnerton uColonel Helena Mouton exelele abahlali ukwanda kwamatyala axeliweyo kuyaxhalabisa.

“Iziganeko ezininzi zibangelwa butywala ixhoba kunye nomenzi wobubi bebesela kunye phambi kwesiganeko, okanye amaxhoba kunye nomenzi wobubi bayazana, utshilo uMouton.  

Nangona amanani olwaphulo-mthetho esukela kweyeDwarha ukuya kweyoMnga, eMouton. uthe ulwaphulo-mthetho oluxeliweyo lwezesondo luhleli luphezulu ukuya kunyaka omtsha. 

“Ukusukela kuDisemba ukuza kuthi ga ngoku siye sabona incopho. Sifuna ukunxibelelana noluntu ukuze lwazi okwenzekayo, utshilo.  

Amaxhoba ohlaselo ngokwesondo abongozwa ukuba angahlambi okanye angatshintshi mpahla emva kohlaselo. Ingakhokelela ekubeni kutshatyalaliswe ubungqina obubalulekileyo be-DNA, utshilo uKapteni Loganathan Chety, intloko yecandelo lobuNdlobongela kuSapho, ukuKhuselwa kwaBantwana, kunye noLwaphulo-mthetho lwezeSondo (FCS).  

UChety uthe ukugcina ubungqina basenkundleni kubalulekile ukuze kubanjwe umenzi wobubi. “I-DNA ibaluleke kakhulu ukubonisa ngaphandle kwamathandabuzo ukuba ummangalelwa kumcimbi wolwaphulo-mthetho ngokwesondo wenze ulwaphulo-mthetho. 

I-DNA inokubona umenzi wobubi ize ibadibanise netyala.

Uthe amatyala anxulumene nobundlobongela obusekelwe kwisini akanakurhoxiswa: ngumantyi kuphela onegunya lokuwasusa kuluhlu lwenkundla. Udlwengulo lwenzeka emtshatweni, utshilo. 

Umfazi kufuneka anike imvume yomlomo (yendoda yakhe) ukuba alale naye. Ukuba umfazi wakho uthi hayi, kufuneka uyeke, nokuba sele ukufutshane kangakanani na ukugqiba, kufuneka uyeke. 

Umcuphi wesebe uColonel Dolf Jonker uthe ummangali kufuneka aye kuvele enkundleni okokuqala ukuze bafumane umyalelo wokhuseleko ngoko nangoko. 

“Akunamsebenzi nokuba uyakunika umvuzo wakhe kodwa akavumelekanga ukuba akubethe kwaye ube neentlobano zesini ukuba awufuni, utshilo uJonker. UZoleka Takule weNkonzo yoLuleko yaseKapa uthe abophuli-mthetho abagwetywe kulwaphulo-mthetho ngokwesondo bathathwa njengomngcipheko omkhulu. 

Iinkxalabo malunga nobupolisa Amalungu elokishi laseDunoon abuze imibuzo emininzi malunga nobupolisa nolwaphulo-mthetho elokishini. 

UZukiswa Khaphakati uthi wadana xa iiveni zamapolisa zingasihoyi izicelo zabahlali zokuba zimise ukuya kulwaphulo-mthetho oluqhubekayo.

UKhaphakati uthe amagosa azakubaxelela ukuba abekho kweso siganeko, baqhubeke nendlela yabo. U-Mouton uphendule, esithi amatyala ahlelwe ngokusekwe kubunzima bawo, kunye neemeko ze-alpha ezithetha ukuba umnxeba usengozini kwangoko. 

Uthe ukuba iiveni zamapolisa zizimasa umba onzima kakhulu, baza kuqala bawusombulule. 

“Kodwa nceda, xa ufowunela u-10111, ungatsho ukuba kukho isoyikiso esikhawulezileyo ukuba kukho into esele yenzekile, njengoko oku kunokuphambukisa izixhobo zimke kumntu ojongene nesoyikiso kwangoko, utshilo. 

Inkumanda yamapolisa ebonakalayo, uColonel Muneeb Africa, uthe uphoxekile kukungalali kwabantu kwimbizo yamapolisa aseDunoon, esithi umyinge wamashumi asixhenxe anesihlanu ekhulwini (75%) lolwaphulo-mthetho kwindawo yamapolisa aseMilnerton luphuma eDunoon. 

U-Afrika uthe unethemba lokuba uluntu luya kubonisa umdla omkhulu wokuva kumagosa aphezulu e-SAPS malunga namaqhinga okulwa nolwaphulo-mthetho olukhulayo. 

Uthe abakhuselekanga oosomashishini basekuhlaleni kunye noomama abangenamaqabane omtshato abathengisa iziqhamo ecaleni kwendlela, watsho esithi ukhuseleko loluntu luseyingxaki enkulu. 

“Eyona nto ibonakalisayo kukuba uninzi lwabahlali abanamdla kulwaphulo-mthetho lwale ndawo, okanye abaluhoyanga nje, kodwa xa lubachaphazelayo baya emapoliseni emva koko bathi amapolisa akasebenzi, utshilo uAfrika.

Uthe umsebenzi wobupolisa ayiloxanduva lamapolisa kuphela koko ufuna intsebenziswano, noluntu lubambene ngezandla ukulwa ulwaphulo-mthetho.  

“Amapolisa akanakuba kwindawo yakho 24/7, enikiweyo. Yiyo loo nto sifuna amehlo neendlebe zoluntu ukuba zincedise ekulweni ulwaphulo-mthetho. 

Uthe wothukile ukufumanisa ukuba abahlali bongeze izindlu zeRDP kwiipavumente zabahambi ngeenyawo, abanye besakha iindlela zokuhamba baze babeke amacwecwe esamente aphumela kwindlela enkulu. 

Uthe oku kudale ingozi kwizithuthi zamapolisa ezileqa kwiindawo zolwaphulo-mthetho, kuba kufuneka behlise isantya ukujikeleza le miqobo. 

“Ungayakha njani indlela yokungena kuhola wendlela? Ngesinye isihlandlo, kwafuneka ndiyeke ngoko nangoko. 

Khawufane ucinge ebusuku, kwaye bebephendula ityala lokubulala ubumnyama bayo, kwaye oko kubeka ukhuseleko lwethu emngciphekweni kodwa andikho apha ukuzokufundisa, ndilapha ukukhuthaza inkcubeko yentsebenziswano.

Share this:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *